رابطه ی زمین شناسی با سایر علوم

زمین شناسی علم گسترده ایست و چون ارتباط مستقیمی با زندگی بشر دارد از اهمیت بسیاری برخوردار می باشد. زمین شناسی برای پاسخگویی به مسائل زیادی که با آن روبروست بسیاری از علوم مختلف را بکار می گیرد؛ ریاضی، فیزیک، شیمی، زیست از علوم پایه ای مهمی هستند که با زمین شناسی ارتباط تنگاتنگی دارند و علاوه بر آنها علومی مانند آب شناسی، هواشناسی، اقیانوس شناسی، خاک شناسی، کشاورزی، نجوم و اخترشناسی، اقتصاد، پزشکی و… از جمله ی علومی هستند که مرتبط با زمین شناسی می باشند.

امروزه شاخه های متعددی برای زمین شناسی معرفی شده اند که بطور خلاصه در زیر معرفی می شوند:

سنگ شناسی(Petrography): به مطالعه ی سنگ های درونی، دگرگونی و رسوبی می پردازد.

رسوب شناسی(sedimentology): بررسی سنگ های رسوبی و چگونگی تشکیل آن ها

پترولوژی(Petrology): به چگونگی پیدایش کانی ها و سنگ های آذرین در فازهای مختلف جامد و مایع می پردازد.

کانی شناسی(Mineralogy): عناصر تشکیل دهنده ی سنگ ها را مطالعه می کند.

بلورشناسی(Crystallography): شکل عناصر متبلور سنگ ها را بررسی می کند.

پالئونتولوژی یا دیرینه شناسی(Paleontology): علم بررسی فسیل ها یا بقایای سنگ شده ی موجودات زنده گیاهی و جانوری است و رشته ای از آن به نام میکروپالئونتلوژی امروزه اهمیت زیادی در اکتشافات نفتی پیدا نموده است و علم پالئوبوتانیک با پیشرفت مطالعات گیاه شناسی امروزه از اهمیت خاصی در زمین شناسی زغال سنگ ها برخوردار است.

ژئودینامیک (Geodynamic): نیروهای مؤثر در تغییر شکل زمین و نتیجه ی اثر آن ها در زمین شناسی است، که خود به دو قسمت تقسیم می شود:

  • نیروهای مؤثر خارجی و نحوه ی اثر آن (باد، باران، ثقل، رودخانه، دریا، هوا و…)
  • نیروهای مؤثر داخلی و نحوه ی اثر آن ها (کوه زایی، زلزله، آتشفشان و … )

زمین شناسی تاریخی(Historical Geology): تاریخ حوادث زمین و تسلسل آن ها را در طول زمان بررسی می کند. این علم بر اساس چینه شناسی (Stratigraphy)، شرح طبقات متوالی زمین می باشد.

علم تکتونیک (Tectonic) یا زمین ساخت در این قسمت از چگونگی تغییر شکل زمین بحث می کند.

زمین شناسی عملی (Applied Geology): موارد استفاده ی علم زمین شناسی را در رشته های مختلف صنعتی و اقتصادی تعیین می نماید و براین اصل علوم خاصی به قرار زیر از آن منشعب می شود:

  • رگه های معدنی و مهندسی معادن، چگونگی تشکیل و وسعت معادن فلزی از قبیل آهن، سرب و … را بررسی می کند.
  • هیدروژئولوژی: آب های زیرزمینی و یا چشمه ها و چاه ها را مورد مطالعه قرار می دهد و با استفاده از مدل های ریاضی به تفسیر و تغییر میزان آبدهی مناطق مختلف می پردازد.
  • زمین شناسی نفت: چگونگی تشکیل معادن نفت و خواص هیدروکربورها را در دنیا بررسی می نماید و از حرکت نفت، خواص و وسعت حوضه نفت ها صحبت می نماید.
  • ژئوتکنیک و مقاومت مصالح: قدرت و مقاومت سنگ ها و یا عناصر ساختمانی را در کارهای بزرگ ساختمانی از قبیل سد و غیره، مطالعه می کند.

به غیر از رشته های فوق قسمت های دیگری از دانش بشری با زمین شناسی ارتباط  پیدا می کند:

  • ژئوفیزیک یا فیزیک زمین: حوادث فیزیکی زمین را از نظر قدرت مقاومت الکتریکی و هدایت امواج الکتریسیته و بخش امواج زلزله و مغناطیس و … مورد مطالعه قرار می دهد.

امروزه ارتباط از راه دور و استفاده از کامپیوتر در زمین شناسی و ماهواره اهمیت زیادی پیدا کرده است. مدل های ژئودزی، شکل هندسی و حجم زمین را معلوم می کند و با استفاده از روابط مثلثاتی و هندسی موقعیت نقاط مختلف زمین از نظر عرض و طول را معلوم می دارد.

 

  • ژئوشیمی: شیمی زمین را بررسی کرده و عناصر متشکل آن و نحوه ی ارتباط و چگونگی تشکیل آن ها را مطالعه می کند. رادیولوژی از تشکیلات سطحی زمین یا خاک ها سخن می گوید.
  • ژئوبوتانیک: رابطه ی زمین و گیاهان را از نظر جنس سنگ و ارتفاع معلوم می کند.
  • زمین شناسی با نجوم نیز پیوستگی حاصل می کند تا منشأ زمین و چگونگی پیدایش آن را مورد مطالعه قرار دهد و حرکات زمین را در فضا، پیدایش فصول، اختلاف شب و روز و تعیین موقعیت های ستارگان را مرود مطالعه قرار می دهد.
  • هواشناسی از هوا و قسمت های مختلف اتمسفر صحبت می کند و جریان های اتمسفری و اختصاصات فیزیکی و شیمیایی لایه های جوی را مورد بررسی قرار می دهد و جغرافیای فعلی و طبیعی زمین را از نظر پستی و بلندی مورد مطالعه قرار می دهد.
  • علم پالئوژئوگرافی شرایط طبیعی زمین را در هریک از دوره های زمین شناسی شرح می دهد.
  • مورفوتکتونیک و ژئومورفولوژی و ژئومانیتیسم رشته های جدیدی هستند که اشکال زمین از فعالیت های ساختمانی، فرسایش و آب و هوایی را مورد بحث قرار داده و تاریخ تطور و تکامل زمین را در مقیاس های کوتاه یا طولانی معلوم می کند. و موارد استفاده ی آن را بخصوص در ژئوتکنیک یا کارهای زمین شناسی و کاربردی و مهندسی بیان می کند و یاموقعیت مغناطیسی زمین را در طول زمان معلوم می کنند.
  • زمین شناسی پزشکی: این علم ارتباط بین فاکتورهای زمین شناسی و مشکلات سلامتی انسان و حیوان و همچنین نقش مهم کانی های داروئی در پزشکی و داروسازی را بررسی می کنند.

منابع:

زمین شناسی عمومی؛ دکتر معتمدی

دانشنامه ی رشد

 

 

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست