تاریخچه ی تحول علم زمین شناسی

انسان از همان ابتدا با زمین و رویدادها و مسائل مربوط به آن در ارتباط بوده است و همین امر باعث شده تا به دنبال شناخت زمین و پی بردن به علل رویدادها و کشف رازهای آن باشد.

استخراج فلزاتی همچون مس و قلع و برخی سنگ های قیمتی از هزاران سال پیش و همچنین تهیه ی اولین نقشه ی زمین شناسی یک معدن طلا در حدود ۴۰۰۰ سال پیش در مصر نمونه ای از تلاش های بشر برای شناخت و بهره برداری از زمین بوده است.

فلاسفه ی یونانی در حدود ۵۰۰ تا ۳۰۰ سال پیش از میلاد مسیح اولین کسانی بوده اند که بر اساس مشاهدات به توضیح و توصیف پدیده های زمین پرداخته اند. که در ادامه به برخی از آن ها اشاره می کنیم:

فیثاغورث (Pythagoras)(580 تا ۴۹۷ سال پیش از میلاد مسیح) با توجه به مشاهدات دریانوردان که می دیدند کشتی ها با دور شدن از ناظر در افق فرو می روند، به این نتیجه رسید که زمین بایستی گرد باشد.

اراتوستن (Eratosthenes) (240 سال پیش از میلاد مسیح)، محیط کره ی زمین را با روش علمی اندازه گیری کرد و رقمی نزدیک به رقم واقعی بدست آورد.

پلینی (pliny)(23 تا ۷۹ سال بعد از میلاد مسیح) طبیعی دان و تاریخ دان رومی، در زمینه ی علوم طبیعی نوشته های بسیاری دارد. او خود در جریان مشاهده ی آتشفشان ” وزرو ” و تخریب دو شهر ” پمپئی ” و ” هرکولانم” در خلیج ناپل در سال ۷۹ بعد از میلاد کشته شد.

استرابو (Strabo) (متولد ۶۳ قبل میلاد) به این حقیقت پی برده که بخشی از خشکی های زمین در گذشته به وسیله ی دریا پوشیده بوده اند.

لرزه نگار چانگ هنگ(ChangHeng)

لرزه نگار چانگ هنگ(ChangHeng)

چانگ هنگ (ChangHeng) در سال ۱۳۶ میلادی دستگاهی برای نشان دادن جهت زلزله اختراع کرده بود. این دانشگاه جهت مرکز زلزله را نسبت به موقعیت ناظر مشخص می کرد.

جالینوس (۱۳۱ تا ۲۰۱ میلادی) طبیب رومی نیز کتاب مهمی در زمینه ی کانی ها نوشته است.

لئوناردو داوینچی(۳۷۰ تا ۴۲۷ ه.ق)، برنارد پالیسی (۱۴۹۹ تا ۱۵۸۹) و نیکلا استنرل (۱۶۳۸ – ۱۶۱۷) ارائه دهنده ی اصل انطباق، نیز از کسانی هستند که در رابطه با زمین شناسی تألیفاتی داشته اند.

از دانشمندان و فلاسفه ی ایرانی نیز می توان به موارد زیر اشاره کرد:

ابوعلی سینا (۳۷۰ تا ۴۲۷ ه.ق) در قسمت طبیعیات کتاب شفا از تشکیل کوه ها، تکوین سنگ ها، پیدایش رودخانه ها و بقایای نباتات و حیوانات گذشته و دیگر مسائل زمین شناسی گفتگو کرده است. او معتقد بود که کوه ها غالباً به دوطریق آتشفشانی یا از جریان شدید آب ها تکوین یافته اند.

ابوریحان بیرونی (۳۶۲ تا ۴۴۰ ه.ق) درباره ی کانی ها کتاب معروفی به نام ” الجماهر ” دارد که از نظر علمی ارزنده و قابل توجه است. بیرونی برای تشخیص کانی ها از خواص مختلف آن ها ازجمله رنگ و وزن مخصوص استفاده کرده است. وی وزن مخصوص ۱۸ کانی را تعیین کرده است که با وزن مخصوص واقعی آن ها تفاوت بسیار کمی دارد.

ابوبکر محمدبن الحسن الحاب الکرجی، از علمای قرن چهارم و پنجم هجری در مورد منشأ و محل پیدایش و راه های استخراج آب های زیر زمینی و سنگ های حاوی منابع آب مطالبی را در کتاب ” استخراج آب های پنهانی ” گرد آورده است.

خواجه نصیرالدین طوسی مولف کتاب تنسوخ نامه ی ایلخانی در باب سنگ های قیمتی و جواهرات، ذکریای قزوینی و دیگر دانشمندان ایرانی نیز آثاری در زمینه ی معدن، تاریخ و جغرافیایی طبیعی از خود بجای گذاشته اند.

 

پایه های علم زمین شناسی امروزی در اواخر قرن ۱۸ و اوایل قرن ۱۹ میلادی ریخته شده است. در این زمان بسیاری از حقایق، اصول و روش های زمین شناسی جدید کشف شده اند.

از دانشمندانی که در ایجاد پایه های دانش نوین زمین شناسی نقش داشته اند می توان موارد زیر را نام برد:

جیمز هاتن (James Hutton)

جیمز هاتن (James Hutton)

جمیز هاتن “(James Hutton) (1726-1797) دانشمند و زمین شناس اسکاتلندی که در سال ۱۷۸۵ برای اولین بار اصل یکنواختی ( یونیفرمیتاریانیسم ) را مطرح کرد. این اصل نقطه ی عطفی در تاریخ زمین شناسی است و از آن به بعد زمین شناسی بر اساس اصل یکنواختی پایه گذاری شد.

ابراهام ورنر “(Abraham Werner) ( 1750-1817) استاد آکادمی معدن در آلمان، در مورد نحوه ی تشکیلات رگه های معدنی بررسی های جالب توجهی کرده و پایه گذار زمین شناسی اقتصادی است. ورنر پایه گذار نظریه ی نپتونیسم بود که بر اساس آن تمام سنگ های پوسته ی زمین از موادی ساخته شده اند که در دریا رسوب کرده و یا متبلور شده اند. این نظریه امروزه مورد قبول نیست.

 

ژان باتیست لامارک ” (Jean-Baptiste Lamarck) (1744-1829) زیست شناس معروف فرانسوی، از فسیل ها برای تدوین تاریخ کره ی زمین و توالی رویدادهای آن استفاده کرد. او از اولین کسانی بود که به عمر زیاد زمین پی برد.

 

ویلیام اسمیت ” (William Smith) (1769-1839) نقشه بردار و مهندس نگلیسی، پی برد که می توان لایه های مختلف را از روی فسیل های موجود در آن از یکدیگر تشخیص داد و سن توالی لایه ها را تعیین کرد. چینه شناسی که یکی از شاخه های مهم زمین شناسی است توسط او پایه گذاری شده است.

 

ژرژکوویه ” (eorges Cuvier) ( 1799 – 1832) او از بنیان گذاران دیرین شناسی و مطالعه ی فسیل هاست. او معتقد به کاتاستروفیسم بود. بنا بر این نظریه رویدادهای کم و بیش جهانی کوتاه مدت و شدیدی موجب تغییرات ناگهانی مهمی در پوسته کره ی زمین شده اند.

در سال ۱۹۱۵ آلفرد وگنر دانشمند آلمانی نظریه ی اشتقاق قاره ها را رائه نمود.

 

مطلبی که از پیش روی شما گذشت خلاصه ای از تلاش های دانشمندان مختلف برای شناخت زمین بود، راهی که بی شک هنوز در ابتدای آن هستیم.

 


منبع:

زمین شناسی فیزیکی جلد اول – انتشارات پیام نور

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست